स्पर्शाचे महाभारत

एप्रिल 14, 2018

हा सुंदर हृदय ‘स्पर्शी ‘लेख मला वॉट्सअॅपवरून मिळाला आहे. बहुधा श्री.विवेक बेल्हे यांनी लिहिलेला असावा. त्यांची अनुमति गृहीत धरून त्यांच्या सौजन्याने मी हा लेख माझ्या या संग्रहात ठेवला आहे. मी माझ्या मतीप्रमाणे त्यातल्या काही व्याकरणातल्या दुरुस्त्या केल्या आहेत. माझा तेवढाच ‘स्पर्श’ या कथेला झाला आहे. या कथेची सुरुवात एका हिंदी सिनेमावरून झाली आहे. स्पर्शाचे महात्म्य सांगणारी  मुन्नाभाई संजूबाबाची  ‘जादूई झप्पी ‘ त्यावरून आठवते.

स्पर्शाचं महाभारत ….

बऱ्याच वर्षांपूर्वी नसिरुद्दीन शहा आणि शबाना आजमी यांचा ‘स्पर्श’ चित्रपट पाहिला होता. सई परांजपे त्याच्या दिग्दर्शिका. अंधशाळेच्या प्रिन्सिपॉल सोबत झालेली भावनिक गुंतागुंत आणि त्यामुळे गवसलेले स्पर्शांचे विविध अर्थ आणि कंगोरे यांचे सुंदर मिश्रण होतं. नसिरुद्दीन शहा यांनी उभा केलेला प्रिन्सिपल केवळ अप्रतिम. शबाना आजमी प्रिन्सिपल सोबत आणि मुलांसोबत ओळख झाल्यानंतर साडी विकत घेताना डोळे मिटून त्या साडीचा ‘स्पर्श’ हाताच्या बोटांनी अनुभवतात तो प्रसंग अजूनही डोळ्यांसमोर आहे.

हे सगळं आठवायला एक कारण घडलं. काल-परवा ‘आपलं माणूस’ हा सिनेमा पाहिला. अप्रतिम नाना आणि सुमीत राघवन. त्यातल्या शेवटच्या एका प्रसंगात नाना सुमितला बोलता-बोलता विचारतात, “आबांना, म्हणजे तुझ्या वडिलांना, या वर्ष-दोन वर्षांत कधी सिनेमाला घेऊन गेला होतांस? कधीआउटिंगला? बाहेर? जेवायला ?” सुमित गप्प. इथपर्यंत ठीक . पण नंतर नाना सुमितला विचारतात, “शेवटचं कधी शिवला होता रे म्हातार्‍याला?” आणि अंगावर सरसरून काटा आला. नाना पुढे विचारतात, “एका घरात राहून एकमेकांना आपण वर्षानुवर्षे ‘स्पर्श’ करत नाही ही साधी गोष्ट नाही”, हा तर पुढचा कहर.

किती साधी गोष्ट. एकमेकांना ‘स्पर्श’ करणं. बोलतो आपण. एकमेकांची काळजी घेतो. पण खरंच स्पर्श टाळतो का? आणि तो खरंच इतका महत्वाचा असतो? आयुष्यात किती वेळा किती जणांना कसेकसे स्पर्श करतो आपण?

खरंतर त्वचा म्हणजे पंचेंद्रियांपैकी एक. स्पर्शाची जाणीव करून देणारी. पण हीच स्पर्शाची जाणीव वादळ होऊन अशी अंगावर येते. लहानशी गोष्ट . ’स्पर्श ‘.पण तिचं महाभारत होतं. मग कितीतरी स्पर्श आठवतात आणि आठवत राहतात. पायाला मुंग्या आल्यावर कधी अंगठ्याला ‘स्पर्श’ केलाय? आपलाच स्पर्श पण किती अनोळखी वाटतो? आणि मग असे कितीतरी स्पर्श. उन्हाने तापलेल्या रस्त्यांवरून अनवाणी चालण्याने भाजलेल्या तळपायांना झालेला थंडगार पाण्याचा स्पर्श . दिवाळीत आंघोळी आधी, पाडव्याला आईने, भाऊबीजेला बहिणीने अंगाला तेल लावताना त्यांच्या तळव्यांचा स्पर्श. तळवे सारखेच पण कुठे आईची माया, कुठे बहिणीचा खट्याळपणा त्या स्पर्शांमध्ये थांबलेला. रूढी-परंपरा स्पर्शांशीच संबंधित. ओवाळताना सुवासिनीच्या अंगठ्याचा कपाळाला होणारा स्पर्श, लग्नात लज्जाहोमाच्या वेळी एकमेकांच्या ओंजळीतून सांडणारा स्पर्श.

स्पर्श लाजरे असतात, बुजरेअसतात. मायेने ओथंबलेले असतात. कधी कधी धीट तर कधी आक्रमक असतात. पण ते बोलतात. पायावर डोकं ठेवताना कपाळाला होणारा पायांच्या बोटांचा स्पर्श आश्वासक भासतो. आजीने मायेने तोंडावरून फिरवलेला थरथरता वृध्द हात त्यावेळी नकोसा वाटला तरी आता सतत भास होऊन गालांवरून फिरत असतो.

स्पर्श रेशमी असतात. जाडेभरडे असतात. आपल्या सगळ्या जीवनाला अर्थ देणारे असतात. आज माझी आई सत्तरीच्या पुढे आहे. कधी कधी तिच्या मांडीवर डोकं ठेवून लोळत मी टिव्ही पाहतो. ती पण माझ्या नसलेल्या केसांवरून हात फिरवत म्हणते, “रोड झालांस रे”. ती स्पर्शांची गुंतावळ दहा-पंधरा मिनिटांत कितीतरी देवाण-घेवाण करते.

स्पर्शांना धर्म, जात, देश कसलेच बंधन नसते. ईदीच्या दिवशी एकमेकांना आलिंगन देऊन मुबारकबात दिली जाते तशीच दसऱ्याला सुद्धा गळाभेट असतेच की . पाश्चात्य संस्कृती मध्ये शेकह्यांड करतात. फ्रेंच लोक गालाला गाल लावतात. ही परिचयाची ,भेटीची पद्धत. इथेही स्पर्श महत्त्वाचा. का असेल स्पर्श महत्त्वाचा? मला वाटतं इतर ज्ञानेंद्रिये खोटं बोलू शकतात पण स्पर्श फक्त खरं बोलतात हे प्रत्येक संस्कृतीला माहिती असतं.

मानवी जीवनाची अथांग गाथा अशीच स्पर्शांनी मोहरलेली आहे. आणि तेच स्पर्श उतारवयात मिळेनासे झाले तर ? म्हणूनच नानांच्या प्रश्नाने अंगावर काटा येतो. “शेवटचं कधी शिवला होतास रे म्हातार्‍याला?”

लक्षातच येत नाही आपल्या. हजारो शब्दांचं, शेकडो औषधांचं काम एखाद्या स्पर्शानं होऊन जातं. माणसं थकतात म्हणून स्पर्श थकत नाहीत. ती आपली गोष्ट सांगत राहतात. कुठे तरी हात ताटकळतात डोक्यावरून फिरण्यासाठी, कुणाचेतरी तळवे कोमेजून जातात तोंडावरून, पाठीवरून न फिरल्यामुळे .सुरकुतलेल्या हातांवरील कातडी आसुसते नातवांनी ओढून पाहावी म्हणून, पण वेळ नसतो ना आपल्याकडे. पैसा असतो, टीव्ही असतो गाड्या घोडे सगळं काही, पण म्हातारीच्या पाठीवर हात ठेवून “जेवलीस का गं ?”असं विचारण्यासाठीचा वेळ आणि स्पर्श हरवून बसतो आपण. वेळ हरवला तरी चालेल पण स्पर्श जपले पाहिजेत हो.

“शेवटचं कधी शिवला होतास रे म्हातार्‍याला ?” या प्रश्नाइतका भेसूर प्रश्न माझ्या वाचनात कधीच आला नाही म्हणून….

hats off vivek bele….

Advertisements

गीतरामायणाचे रामायण

मार्च 26, 2018

गीतरामायणाचे रामायण !

गीत रामायण हा एकाच कवीने वर्षभर रचलेला, एकाच संगीतकाराने संगीतबद्ध केलेला, वर्षभर अखंडितपणे चाललेला आकाशवाणीच्या इतिहासातील एकमेव, अभूतपूर्व असा संगीत कार्यक्रम ठरला १ एप्रिल १९५५ ते १९ एप्रिल १९५६ पर्यंत तो पुणे आकाशवाणीने प्रसारित केला. साधारण १९५३ साली पुणे आकाशवाणी हे केद्र सुरु झाले.श्री सीताकांत लाड नावाचे गदिमांचे मित्र कार्यक्रम नियोजक म्हणून पुण्याला आले होते नभोवाणीसाठी काहीतरी सातत्याने लिहावे, असा त्यांनी गदिमांना खूप आग्रह केला आणि एका महाकाव्याचा जन्म झाला.रामायणात वाल्मीकींनी २८००० श्लोकांत रामकथा लिहिली आहे.गदिमांनी तीच रामकथा एकूण ५६ गीतांत शब्दबध्द केली आहे.

माडगूळकरांनी श्रीराम कथेचा भाग एकेका रामायणी व्यक्तीच्या तोंडून गीतातून प्रकट केला आहे, या कथाभागात एकूण २७ व्यक्ती येतात. सर्वाधिक दहा गीते ही श्रीराम या चरित्र नायकाच्या तोंडी आहेत, त्या खालोखाल सीतेची आठ, कौसल्या व लव-कुश प्रत्येकी तीन, दशरथ, विश्वामित्र, लक्ष्मण, सुमंत, भरत, शूर्पणखा व हनुमंत यांच्या तोंडी प्रत्येकी दोन तर निवेदक, यज्ञपुरुष, अयोध्येतील स्त्रिया, आश्रमीय, अहिल्या आणि इतर सर्वजण यांच्या तोंडी प्रत्येकी एक गीत घातलेले आहे.

संपूर्ण ५६ गीतांसाठी सुधीर फडके यांनी ३६ रागांचा वापर केला आहे. यात मिश्र काफी चार, मिश्र जोगिया चार, भैरवी चार, भीमपलास, मिश्र मोड, मिश्र पिलू, पुरिया धनाश्री, शंकरा, केदार व मारु बिहाग प्रत्येकी दोन, अशा या २६ रचना सोडल्या तर उर्वरित ३० स्वररचना या २६ रागांत एकेक व दोन लोकगीतांवर आधारित आणि दोन स्वतंत्रपणे निर्मित आहेत. २६ रागांत भूप, मिश्र देशकार, देस, बिभास, बिहाग, मिश्र भैरव, मिश्र बहार, मधुवंती, तोडी, मिश्र खमाज, जोगकंस, अडाणा, यमन कल्याण, मिश्र हिंडोल, शुध्द सारंग, ब्रिंदावनी सारंग, मुलतानी, तिलंग, मालकंस, सारंग, हिंडोल, मिश्र आसावरी, यमनी बिलावल, शुध्द कल्याण व मिश्र पहाडी यांचा समावेश आहे.

आकाशवाणीने प्रसारित केलेल्या गीतरामायणाचे निवेदन पुरुषोत्तम जोशी यांनी केले आहे.

गायक व गायिका :

सुधीर फडके, माणिक वर्मा, राम फाटक, वसंतराव देशपांडे, व्ही.एल.इनामदार, सुरेश हळदणकर, बबनराव नावडीकर, चंद्रकांत गोखले, गजानन वाटवे, ललिता फडके, मालती पांडे, प्रमोदिनी जोशी, मंदाकिनी पांडे, योगिनी जोगळेकर, कुमुदिनी पेडणेकर, लता मंगेशकर, सुमन माटे, जानकी अय्यर, सौ.जोग.

वादक : प्रभाकर जोग, अप्पा इनामदार, अण्णा जोशी, सुरेश हळदणकर, केशवराव बडगे.

गीते:

१) कुश लव रामायण गाती : सुधीर फडके
२) सरयू तीरावरी : प्रमोदिनी जोशी,मंदाकिनी पांडे
३) उगा का काळिज माझे उले : ललिता फडके
४) उदास कां तूं ? : बबनराव नावडीकर
५) दशरथा,घे हे पायसदान : सुधीर फडके
६) राम जन्मला ग सखी : समूह गान
७) सांवळा ग रामचंद्र : ललिता फडके
८) ज्येष्ठ तुझा पुत्र मला देई दशरथा : राम फाटक
९) मार ही ताटिका रामचंद्रा : राम फाटक
१०) चला राघवा चला : चंद्रकांत गोखले
११) आज मी शापमुक्त जाहले : मालती पांडे
१२) स्वयंवर झाले सीतेचे : सुधीर फडके
१३) व्हायचे राम अयोध्यापति : समूह गान
१४) मोडुं नका वचनास : कुमुदिनी पेडणेकर
१५) नको रे जाउ रामराया : ललिता फडके
१६) रामाविण राज्यपदी कोण बैसतो ? : सुरेश हळदणकर
१७) जेथे राघव तेथे सीता : माणिक वर्मा
१८) थांब सुमंता,थांबवि रे रथ : समूह गान
१९) जय गंगे,जय भागिरथी : समूह गान
२०) या इथे लक्ष्मणा,बांध कुटी : सुधीर फडके
२१) बोलले इतुके मज श्रीराम : गजानन वाटवे
२२) दाटला चोहिकडे अंधार : सुधीर फडके
२३) मात न तूं वैरिणी : वसंतराव देशपांडे
२४) चापबाण घ्या करीं : सुरेश हळदणकर
२५) दैवजात दु:खे भरता : सुधीर फडके
२६ )तात गेले ,माय गेली,भरत आता पोरका : वसंतराव देशपांडे
२७) कोण तू कुठला राजकुमार ? : मालती पांडे
२८) सूड घे त्याचा लंकापति : योगिनी जोगळेकर
२९) मज आणुन द्या तो हरिण अयोध्यानाथा : माणिक वर्मा
३०) याचका,थांबु नको दारांत : माणिक वर्मा
३१) कोठे सीता जनकनंदिनी ? :सुधीर फडके
३२) ही तिच्या वेणिंतिल फुले : सुधीर फडके
३३) पळविली रावणें सीता : राम फाटक
३४ ) धन्य मी शबरी श्रीरामा! : मालती पांडे
३५) सन्मित्र राघवाचा सुग्रीव आज झाला : व्ही.एल.इनामदार
३६) वालीवध ना,खलनिर्दालन : सुधीर फडके
३७) असा हा एकच श्रीहनुमान् : वसंतराव देशपांडे
३८ हीच ती रामांची स्वामिनी : व्ही.एल.इनामदार
३९) नको करुंस वल्गना : माणिक वर्मा
४०) मज सांग अवस्था दूता,रघुनाथांची : माणिक वर्मा
४१) पेटवी लंका हनुमंत : प्रमोदिनी जोशी,मंदाकिनी पांडे
४२) सेतू बांधा रे सागरी : सुधीर फडके,समूह गान
४३) रघुवरा बोलत कां नाही ? : माणिक वर्मा
४४) सुग्रीवा हें साहस असले : सुधीर फडके
४५) रावणास सांग अंगदा : सुधीर फडके
४६) नभा भेदुनी नाद चालले : प्रमोदिनी जोशी,मंदाकिनी पांडे
४७) लंकेवर काळ कठिण आज पातला : व्ही.एल.इनामदार
४८) आज का निष्फळ होती बाण ? : सुधीर फडके
४९) भूवरी रावण-वध झाला : समूह गान
५०) किति यत्नें मी पुन्हा पाहिली तूंते : सुधीर फडके
५१) लोकसाक्ष शुध्दी झाली :सुधीर फडके
५२) त्रिवार जयजयकार,रामा : समूह गान
५३) प्रभो,मज एकच वर द्यावा : राम फाटक
५४) डोहाळे पुरवा रघुकुलतिलका माझे : माणिक वर्मा
५५) मज सांग लक्ष्मणा,जाउं कुठे ? : लता मंगेशकर
५६) गा बाळांनो, श्रीरामायण :सुधीर फडके

गीतरामायणाचे आजपर्यंत हिंदी, गुजराथी, कन्नड, बंगाली, आसामी भाषा, तेलुगु, मल्याळी, संस्कृत, कोकणी अशा विविध भारतीय भाषांमध्ये भाषांतर झालेले आहे. या सर्व भाषांतरांचे वैशिष्ठ्य म्हणजे भाषांतरकर्त्यांनी एका मात्रेचाही फरक केलेला नाही. ही सर्व भाषांतरे मूळ बाबूजींनी दिलेल्या चालीवरच गायली जातात.
बाबूजींनी स्वतः त्यांच्या आयुष्यात गीतरामायणाचे जवळजवळ १८०० प्रयोग केले. हे प्रयोग त्यांनी देशात तसेच परदेशात केले.

आर.के.लक्ष्मण आणि कॉमन मॅन

फेब्रुवारी 26, 2018

एका अनामिक लेखकाने कै.आर.के.लक्ष्मण आणि कॉमन मॅन यांच्यातील संवादाच्या स्वरूपात लिहिलेला हा लेख  बहुधा कै.आर.के.लक्ष्मण यांच्या निधनानंतर  प्रसिध्द केला होता. मला माझ्या मित्राच्या भिंतीवर  आज मिळाला. त्या अनामिक लेखकाचे मनोमन अनंत आभार मानून मी हा लेख उध्दृत करीत आहे. 

—————————————————————————————————————————–
Forwarded, (Author unknown), Unable To Stop Sharing This Article : Must Read :
Sudhir Kale

आर. के. लक्ष्मण भराभरा चालत निघाले. वेळ पाळणं हा त्यांच्या स्वभावा चाच एक भाग होता. त्यांच्या मागं-मागं कॉमन मॅनही निघाला. लक्ष्मण थांबले आणि म्हणाले, ‘तू कुठे येतो आहेस मागे मागे माझ्या? तुला मरण नाही. अमर आहेस तू.’ आपलं धोतर आणि कोट सावरत कॉमन मॅन म्हणाला, ‘मला ५० वर्षं कुठं कुठं नाचवलंत, आता शेवटची ५० पावलं मी तुम्हाला सोडणार नाही.’ लक्ष्मण हसले, ‘तुला काय वाटलं? ते बराक ओबामा जसे भारताचा दौरा संपवून विमानात बसले आणि जाताना हात हलवून निरोप घेतला तसा मी विमानात वगैरे बसून जाणार आहे?’
‘काय लक्ष्मण, काय एकेक कल्पना करून घेता आहात तुम्ही स्वतःविषयी? तुमच्याकडे भारतात गुंतवणूक करण्यासाठी डॉलर नाहीत, तुम्ही शस्त्रास्त्रांचा व्यापार करत नाही, तेलाच्या किंमतींचा आणि तुमचा काही संबंध नाही. कोण तुम्हाला विमान देणार? तुमचा हात हलवीत निरोप घेण्याची वाट पाहत कोण थांबणार? तुम्ही नुसतेच हात हलवीत जाणार.’
टाळीसाठी हात पुढे करत लक्ष्मण म्हणाले, ‘यू सेड इट.’
कॉमन मॅन म्हणाला, ‘नेहरू, गांधी, सरदार, इंदिराजी… सगळेच भेटतील आता तुम्हाला.’
‘हो, मी नेहरूंना सांगणार आहे, शेअर मार्केटमध्ये आता तुमचा भाव घटला आणि पटेलांचा वाढला आहे. नेहरूंचे शेअर धडाधडा कोसळत आहेत.’
‘बाळासाहेबही भेटतील ना…’
‘त्यांच्यासाठी तर खास गोष्ट आहे माझ्याकडे. त्यांना मी सांगणार आहे, फारच हुशारीने वाटणी केली त्यांनी. मुलाला पक्ष दिला आणि पुतण्याला व्यंगचित्रकला. दोघांनीही तेवढंच फक्त नीट सांभाळलं आहे.’
कॉमन मॅननं त्यांना दाद दिली आणि म्हणाला, ‘तुम्ही गेली काही वर्षं आजारी होतात म्हणून, पण आताही सॉलिड गमती जमती घडत आहेत राजकारणात.’
‘हो ना. सगळं बघत होतो मी आणि मनातल्या मनात चित्रही काढत होतो. तसं एक चित्र सांगतो बघ तुला. एका जहाजाच्या डेकवर मोदी आरामखुर्चीत बसलेले आहेत, महाराजांसारखा पोषाख करून. शेजारी अमित शहा उभे आहेत आणि ते लांब, खलाशी दुर्बिणीतून पाहत आहेत. ते मोदींना सांगतात- दूरवर मला काँग्रेसचा झेंडा आणि दोन कार्यकर्ते शिल्लक दिसत आहेत, त्यांनाही भाजपमध्ये घ्यायला हवं.’
त्यावर मोदी म्हणतात, ‘अरे ते येणार नाहीत. ते सोनिया आणि राहुल आहेत…’
‘पण तुम्हाला एक सांगू का? तुम्ही राजकारण्यांची एवढी खिल्ली उडवली, भ्रष्टाचारावर मल्लिनाथी केली. परंतु गेल्या ५० वर्षांत काहीच बदललं नाही. उलट आणखीच बिघडलं.’
‘मला सांग. एखाद्याच्या पुढं आरसा धरला आणि त्याला दाखवलं की तुझ्या नाकात शेंबूड आहे. त्यानं तरीही तो पुसला नाही, तर दोष आरशाचा की त्या व्यक्तीचा?’
कॉमन मॅनला उत्तर सुचलं नाही. तो विषय बदलत म्हणाला, ‘माझी एक तक्रार आहे.’
‘सांगून टाक. एकदा हा रस्ता संपला की मी पुन्हा भेटणार नाही.’
‘पन्नास वर्षं तुम्ही मला काही बोलू दिलं नाहीत. मूकपटात काम केल्यासारखा वावरलो मी तुमच्या चित्रांमध्ये. तुम्ही सामान्यांच्या भावनांना आवाज दिला वगैरे काय काय ऐकतोय कालपासून मी. पण प्रत्यक्षात तुम्ही मला एक वाक्यही बोलू दिलं नाहीत.’
‘तू बोलला असतास तर पंचाईत झाली असती.’
‘कुणाची? तुमची?’
‘नाही. तुझीच पंचाईत झाली असती.’
‘ती कशी बुवा?’
‘तुला मी ५० वर्षांपूर्वी चितारलं आणि तसंच ठेवलं. खरं सांग, तू तेव्हा होतास, तसाच आहेस का आता?’
‘हो. फार तर जीन्स आणि टी शर्ट घालत असेन आता. कपडे बदलले फक्त… मी तोच आहे, तसाच आहे.’
‘फक्त कपडे? मला एक सांग, सामाजिक समतेपुढील प्रश्नचिन्हे, या विषयावर एका ठिकाणी परिसंवाद आहे. त्याचवेळी दुसऱ्या ठिकाणी एका मालिकेतील कलावंत आपले अनुभव शेअर करण्यासाठी येणार आहेत. तू कुठे जाशील?’
कॉमन मॅनचा चेहरा थोडा उतरला. तो चाचरत म्हणाला, ‘खरं सांगायचं तर मालिकेतल्या कलाकारांकडे…’
लक्ष्मण भराभरा चालू लागले. पुन्हा थांबले. मागं वळून म्हणाले, ‘तुझं एक काम करण्यासाठी पालिकेतला क्लार्क पैसे मागतो आहे. काय करशील?’
कॉमन मॅनचा पाय चालता चालता धोतरात अडकला. तो पडता पडता पुन्हा सावरला आणि म्हणाला, ‘एखादं काम होण्यासाठी किती वेळ खेपा मारणार मी? बाकीची कामं रेंगाळतात. त्यापेक्षा पैसे देऊन मोकळं होणार.’
लक्ष्मण यांनी आपला चष्मा काढला आणि पुसून पुन्हा डोळ्यांवर चढवला. मी ज्या कॉमन मॅनची बाजू मांडत होतो, तो असा नव्हता. तो बोलला असता, तर त्यानं झालेले बदल कसे अपरिहार्य आहेत, आपण काळासोबत चालणं कसं गरजेचं आहे, असं मला सांगून माझ्या कुंचल्यातलं व्यंग बोथट करून टाकलं असतं.’
कॉमन मॅनचा चेहरा पडला. लक्ष्मण म्हणाले, ‘कालची बातमी वाचलीस? नरेंद्र मोदींनी स्वतःच्या कोटावर नरेंद्र दामोदरदास मोदी या नावाच्या रेषा ओढलेल्या होत्या. याचा अर्थ काय?’
कॉमन मॅनने अर्थ ऐकण्यासाठी लक्ष्मण यांच्याकडे पाहिलं.
‘याचा अर्थ, या सर्व व्यवस्थेच्या केंद्रस्थानी मी आहे… नरेंद्र दामोदरदास मोदी आहेत, हे त्यांना स्पष्ट करायचं होतं.’
चालत चालत दोघेही एका चकाकत्या रेषेजवळ आले. रेषेच्या पलीकडलं काहीच दिसत नव्हतं. लक्ष्मण म्हणाले, ‘या रेषेच्या पलीकडे तुला येता येणार नाही. बरंय भेटू.’ कॉमन मॅनने त्यांना घट्ट मिठी मारून निरोप दिला. लक्ष्मण यांनी आपल्या कोटाच्या खिशात हात घातला आणि एक भिंग काढले आणि म्हणाले, ‘माझ्या कलेच्या केंद्रस्थानी कोण होता हे तुला दाखवतो थांब.’
कॉमन मॅनच्या अंगावरील चौकड्यांचे डिझाइन असलेल्या कोटाची एक बाजू हातात धरून त्यांनी त्यावर भिंग धरले. रेषा अधिक स्पष्ट झाली, तर ती नुसती रेषा नव्हती. ‘मी एक पापभिरू सामान्य माणूस… अशा ओळींचे ते डिझाइन होते.’
कॉमन मॅन चकित झाला.
‘याच्यासाठी मी माझा कुंचला परजला…’ असं म्हणत लक्ष्मण यांनी एक पाय रेषेच्या पलीकडे ठेवला. चेहऱ्यावर मिश्कील हास्य आणत लक्ष्मण म्हणाले, ‘मला माझ्या मृत्यूवर चित्र काढता येणार नाही. परंतु तशी संधी मिळाली असती तर, माझ्या देहाऐवजी, पांढऱ्या शुभ्र कापडाने झाकलेली एक काळी रेषा काढली असती मी आणि खाली लिहिलं असतं-रेषावसान!’
भरल्या डोळ्यांनी कॉमन मॅननं पाहिलं, तोवर लक्ष्मण रेषा ओलांडून निघून गेले होते.

—————————————————————————–

 

प्रेमदिनानिमित्य …..

फेब्रुवारी 16, 2018

प्रेमदिन किंवा व्हॅलेंटाइन्स डे या दिवसानिमित्य मी पूर्वी लिहिलेले चार शब्द आणि प्रेम या विषयावरील प्रमुख सुप्रसिध्द गीते या लेखात दिली होती.
https://wordpress.com/post/anandghare.wordpress.com/1227

या महिन्यात होऊन गेलेल्या प्रेमदिनाच्या दिवशी वॉट्सअॅपवरून मिळालेली एक रचना खाली दिली आहे. अनेक गीतांमधल्या दोन दोन ओळींना एकत्र बांधून तयार केलेली ही पुष्पमाला श्री. संजय चक्रदेव यांनी गुंफली आहे असे त्या संदेशात लिहिले होते. त्यांची अनुज्ञा मागून ही माला इथे सादर करीत आहे.
———————————————————————————

नमस्ते. सुप्रभात . गुंफलेल्या मराठी भावगीतांची पुष्पमाला . संजय चक्रदेव.

प्रेमासारख्या नाजुक विषयाचा बाजार मांडायला हया फिरंग्यांना सांगायला नको. ह्यांच्या व्हँलेंटाईन डे वरून मला गझलनवाज भाऊसाहेब पाटणकर यांचा एक शेर वजा किस्सा आठवला.

एकदा एक मूर्ख शायर सूर्यास म्हणतो की
“भास्करा, कीव मजला येऊ लागते कधी मधी,
रात्र प्रणयाची तू रे पाहिली आहे कधी ?”

तेव्हा सूर्य उत्तर देतो,
“आम्हासही या शायराची कीव येऊ लागते,
याच्या म्हणे प्रणयास रात्र यावी लागते”.

प्रेम हे काय दिवस ठरवून व्यक्त करायची चीज आहे ?

आपलं मराठी-हिंदी साहित्य एवढं समृद्ध आहे की प्रेम व्यक्त करायच्या किती विविध शैली आपणांस ठाऊक होतात. प्रेम ही खरं तर नजरा-नजरेची परिणती आहे.
गदिमा म्हणूनच गेले आहेत
“प्रथम तुज पाहता, जीव वेडावला… ”

यांचं प्रेम सुद्धा एवढं हळुवार की गिरगांव चौपाटीवर भेटूया असे DIRECT न म्हणता ती खाली मान घालून शालीनतेने पी. सावळारामांच्या काव्यात म्हणते की
“जिथे सागरा धरणी मिळते,
तेथे तुझी मी वाट पहाते”

मग एकदाची परतीच्या भेटीची वेळ ठरते. हा कावरा-बावरा झालाय, ती लाजेनं चूर झालीय. सगळं कसं शांत शांत !
ही कोंडी शेवटी तो फोडतो, (सोबतीला पाडगांवकर, खळे आणि हृदयनाथ या त्रयीला घेऊन.)
“लाजून हांसणे अन् हांसून ते पहाणे,
मी ओळखून आहे, सारे तुझे बहाणे !”

भेट झाल्यावर मात्र हृदयात एक अनाहूत हुरहुर सुरू होते. मग परत गदिमा मदतीला येतात,
“हृदयी प्रीत जागते, जाणता अजाणता”

तोही आपल्या विश्वात नसतोच!
“होशवालों को खबर क्या, बेखुदी क्या चीज है,
इश्क कीजे, फिर समझिये, आशिकी क्या चीज है !”

प्रेमात ती ठार वेडी झालीय, म्हणतेय काय
मी मनांत हंसता प्रीत हंसे,
हे गुपीत कुणाला सांगू कसे ?”

त्याचे “बहाणे” ती सुद्धा “ओळखून” आहे. तिच्या पाठीशी अस्सल कोंकणी सारस्वत (आरती प्रभू) आहेत, ती म्हणते,
“नाही कशी म्हणू तुला वेडा मी दुपारी,
परि थोरांच्या समोर घ्यायची सुपारी !”

ह्याचे बहाणे थांबायची चिन्हे नाहीत. मग तीच म्हणते,
“ये मुलाकात इक बहाना है,
प्यार का सिलसिला पुराना है !”

शैलेंद्रच्या काव्यातच सांगायचे तर
“घडी घडी मेरा दिल धडके,
हाय धडके, क्यू धडके”

ह्याची खात्री पटलीय पण खुंटी हलवून घट्ट करू पाहतोय.
“कहेना है, कहेना है,
आज तुमसे ये पहेली बार,
तुम ही तो लायी, हो जीवन में मेरे
प्यार, प्यार, प्यार, प्यार…”

ती त्याच्या “हरकतीने” मोहरून गेलीय्, तृप्त झालीय्.
“धुंदी कळ्यांना, धुंदी फुलांना,
शब्दरूप आले, मुक्या भावनांना ”
आणि मग “झाडांची पाने हलतांत”, तो खूष.

“जेव्हां तिची नी माझी, चोरून भेट झाली,
झाली फुले कळ्यांची, झाडे भरांत आली” आणि तिनं चक्क “होय” म्हटलं !
हा गडाबडा लोळायचा बाकी !
“तुम क्या जाआनो, मुहब्बत क्याआ है… ”

” कोकिळ कुहूकुहू बोले,
तू माझा तुझी मी झाले.. ”
दोघांत एवढं अद्वैत निर्माण झालं की ती म्हणते
” तुज्ये पायान् रूपता काटां,
माज्ये काळजान् लागतां घांव ”

आपण दोघांचे एक कधी झालो हे त्यांना कळलंच नाही. हृदये जरी दोन असली तरी अंतर्मन मात्र एकच होतं.
“दो लब्जों की है बस ये कहानी”

या हृदयीचे त्या हृदयी कधी झाले, ते ह्या युगुलाला कळलेच नाही.
” आज तू डोळ्यांत माझ्या, मिसळूनी डोळे पहा,
तू असा जवळी रहा, तू अशी जवळी रहा ”

—————————————————————————————–

 

मोबाईलवरील टोपणनांवे

फेब्रुवारी 2, 2018

सध्या सर्वांकडे मोबाईल फोन आहेत आणि जवळपास सगळ्यांकडे दोन दोन नंबर आहेत  …. आणि काही जणाकडे तर तीन ते चार मोबाईल नंबर आहेत … एका नावाने एकच नंबर सेव्ह करावा लागतो. नाही तर फोन करतांना आपण कोणता नंबर लावतो आहे हे कळणार कसे?  मराठी मालिकांमधले बोका आणि धोका तर माहीत आहेतच.
गंमत म्हणजे , नंबर सेव्ह करतांना कोण काय नाव आपल्या मोबाईल मध्ये लिहीतात ते पाहुन हसु येते…
(01) मम्मी नं. 1
(02) मम्मी नं. 2
(03) पप्पा – महाराष्ट्र
(04) पप्पा – मुंबई / रोमींग
(05) बायको – घर
(06) बायको – फूल रेंज
(07) बायको नं.1
(08) बायको नं.2
(09) नवरा घरचा
(10) नवरा ऑफीसचा
(11) नवरा जूना
(12) नवरा नवा
(13) नवरा – इंडिया
(14) नवरा – दुबई
(15) नवरा – रेग्युलर
(16) साहेब – डायरेक्ट
(17) आजोबा – एक – आयडीया
(18) आजोबा – दोन – टाटा
(19) आज्जी – जिओ
(20) आजोबा – मोठ्या रींगवाला
(21) मामा – दुकान
(22) मावशी – रात्री फ्री
(23) कामवाला – नेहमीचा
(24) कामवाला – कधीमधीचा
(25) नवरा – पर्सनल
(26) आत्या – व्होडा
😀😀😀
आणि विशेष म्हणजे…
(27) नवरा – परदेशातला
😆😆😆
परत खास म्हणजे…
(28) नवरा – पर्मनंट
😲😲😲
आणि कहर म्हणजे
(29) नवरा – तात्पुरता
——

व. पु. काळेंची भन्नाट २५ वाक्ये

जानेवारी 27, 2018

ही सुप्रसिध्द वाक्ये मी यापूर्वी अनेक वेळा निरनिराळ्या संदर्भात आणि भाषांमध्ये ऐकली आहेत, त्यामुळे ही वपुंनीच  आणि  कुठल्या पुस्तकात लिहिली आहेत हे मी ठामपणे संदर्भासह सांगू शकणार नाही. मला ही वाक्ये वॉट्सअॅपमार्गे फेसबुकावर एकत्र मिळाली. ती वपुंनीच लिहिली आहेत असे समजू आणि नसली तरी ती विचार करण्यासारखी आहेत.

१. गगनभरारीचं वेड

कबुतराला गरुडाचे पंख लावता येतीलही पण गगनभरारीचं वेड हे रक्तातच असावं लागतं. कारण आकाशाची ओढ दत्तक घेता येत नाही.

२. झुंज

वादळे जेव्हा येतात तेव्हा आपण आपल्या मातीला घट्ट रुजून राहायचं असतं. ती जितक्या वेगाने येतात तितक्याच वेगाने निघूनही जातात. वादळ महत्त्वाचे नसते. प्रश्न असतो कि आपण त्यांच्याशी कशी झुंज देतो आणि त्यातून कितपत बऱ्या अवस्थेत बाहेर येतो याचा.

३. कॅलेंडर

भिंतीकडेच पाहत आयुष्य घालवणार्‍या रिकाम टेकड्यांना कॅलेंडर वर कुठलही चित्र चालतं.व्यक्तीमत्व घडवणार्‍या माणसांच्या बाबतीत,तारखांचे चौकोन जास्त सचित्र असतात.प्रत्येक चौकोनावर वेगळं चित्र,वेगळा विचार,वेगळी प्रगती,वेगळं शिखर.

४. संघर्ष कुठपर्यंत?

आकाशात जेव्हा एखादा कृत्रिम उपग्रह सोडतात तेव्हा गुरुत्वाकर्षणाच्या सीमेबाहेर पिटाळून लावेपर्यंत सगळा संघर्ष असतो. त्याने एकदा स्वतः गती घेतली कि उरलेला प्रवास आपोआप होतो. असंच माणसाचं आहे…समाजात विशिष्ट उंची गाठेपर्यंत जबर संघर्ष असतो. पण एकदा अपेक्षित उंचीवर पोहचलात कि आयुष्यात अनेक समस्या ती उंचीच सोडवते.

५. पडावं तर असं!

आपत्ती पण अशी यावी कि इतरांना हेवा वाटावा. व्यक्तीचा कस लागावा. पडायचंच असेल तर ठेच लागून पडून नये. चांगलं २००० फुटांवरून पडावं. म्हणजे माणूस किती उंचावर पोहचला होता हे तरी जगाला कळेल.

६. परिपूर्णता?

जगातील कुठलीच गोष्ट परिपुर्ण नाही. परमेश्वरानं सोनं निर्माण केलं. चाफ़्याची फ़ुलं सुद्धा त्यानंच निर्माण केली. मग त्याला सोन्याला चाफ़्याचा वास नसता का देता आला ? अपुर्णतेतही काही मजा आहेच की..

७. नको असलेला भाग

दगडात मूर्ती असतेच. त्याचा फक्त नको असलेला भाग काढून टाकायचा असतो. आणि मग ह्याच भावनेने निसर्गातील इतर गोष्टींकडे पहा. झाडे, नद्या, वारे, आकाश, जमीन आणि शेवटी माणूस. माणसातही नको असलेला भाग दूर करायला शिका.

८. पशू माणसांपेक्षा श्रेष्ठ

पशू माणसांपेक्षा जास्त श्रेष्ठ आहेत कारण ते INSTINCT वर जगतात…बेदम वजन वाढलंय म्हणून घारीला उडता येत नाही, किंवा एखादा मासा बुडाला असं कधी ऐकलंय का ?

९. समस्या

अनेक समस्या त्यावेळी सुचेल त्या मार्गाने सोडवाव्या लागतात. थोडा अवधी लोटल्यावर मग कायमचा उपाय शोधावा. दुध अचानकपणे म्हणजे आपण तंद्रीत असताना, कोणत्यातरी क्षणी लाट अंगावर यावी त्या वेगाने वर काठापर्यंत येते. चिमटा शोधायला वेळ नसतो. अशा वेळेला पाण्याचा शिडकावा करून ते तिथल्या तिथे शांत करायचं असतं. थांबवायचं असतं. मग सावकाश चिमटा शोधावा, उसंत घेवून ते खाली उतरवावं. तसच काहीसं अनेक समस्यांचं असतं.

१०. प्रोब्लेम्स कुणाला नसतात?

प्रोब्लेम्स कुणाला नसतात? ते शेवटपर्यंत असतात. पण प्रत्येक प्रोब्लेमला उत्तर असतेच.ते सोडवायला कधी वेळ हवा असतो, कधी पैसा तर कधी माणसे. या तिन्ही गोष्टीं पालिकडचा प्रोब्लेम अस्थित्वात नसतो.

११. समोरच्याच्या दुःखाचे समाधान

समोरच्या दुःख सांगणाऱ्या माणसाचं जर समाधान करायचं असेल, त्याला दिलासा द्यायची इच्छा असेल तर तो जे बोलतो त्यातलं सत्तर टक्के तुम्हाला ऐकू येता कामा नये. कारण त्याच्या आयुष्यातल्या दुःखाला पुष्कळदा त्याचा मूर्खपणाच कारणीभूत असतो. तो जेव्हा ऐकू येत नाही तेव्हाच सहानुभूती दाखवणं शक्य होतं. तो जे बोलतो ते जर सगळं ऐकू आलं त्यालाच एक झापड मारावीशी वाटते.

१२. आयुष्याचे ‘सुयोग्य व्यवस्थापन’

जेव्हा अडचणीत असाल तेव्हा प्रामाणिक रहा. जेव्हा आर्थिक परिस्थती चांगली असेल तेव्हा साधे रहा. जेव्हा एखादे पद किंवा अधिकार असेल तेव्हा विनयशील रहा. जेव्हा अत्यंत रागात असाल तेव्हा शांत रहा. यालाच आयुष्याचे ‘सुयोग्य व्यवस्थापन’ असे म्हणतात.

१३. पळू नका

प्रश्नांपासून नेहमीच पळता येत नाही. कधी न कधी ते पळणाऱ्याला गाठतातच. पळवाटा मुक्कामाला पोहचत नाहीत. मुक्कामाला पोहचतात ते सरळ रस्तेच.

१४. पाठीची खाज

पाठीला चमत्कारिक ठिकाणी खाज सुटावी , आपला हात वर पोहचत नाही व दुसर्याला नक्की जागा सापडत नाही अशी अवस्था जीवनात ही बऱ्याचदा होते..

१५. माफी

माफी मागितल्याने तुम्ही चुकीचे होता आणि समोरची व्यक्ती बरोबर, हे कधीही सिद्ध होत नाही. माफीचा खरा अर्थ तुमचं नातं टिकवण्याची लायकी त्या दुसऱ्या व्यक्तीपेक्षा तुमच्यातच जास्त आहे.

१५. खर्च-हिशोब

खर्च झाल्याचं दुःख नसतं. हिशोब लागला नाही कि त्रास होतो.

१६. गैरसमज

गैरसमज हा कॅन्सरसारखा असतो. तिसऱ्या अवस्थेला पोहचल्यावर तो आपलं स्वरूप प्रकट करतो.

१७. शस्त्रक्रिया. भीती-अभिमान

शस्त्रक्रिया होण्यापूर्वी प्रत्येक रोगी घाबरलेला असतो. बरा झाल्यावर शिवलेली जखम तोच कौतुकाने दाखवत सुटतो.

१८. अपेक्षा-ऐपत

घेणाऱ्याच्या अपेक्षेपेक्षा देणाऱ्याची ऐपत नेहमीच कमी पडते.

१९. अपयशाची भीती

माणूस अपयशाला भीत नाही. अपयशाचं खापर फोडायला काहीच नाही मिळालं तर? याची त्याला भीती वाटते.

२०. खरी शोकांकिका:

बोलायला कोणीच नसणं यापेक्षा आपण बोललेलं समोरच्यापर्यंत न पोहचणं हि शोकांकिका जास्त भयाण.

२१. कौतुकाची खुमारी

कौतुकाला थोडी हेव्याची किनार असल्याशिवाय त्याला खरी खुमारी येत नाही.

२२. झरा आणि डबकं

वाहतो तो झरा आणि थांबतं ते डबकं! डबक्यावर डास येतात आणि झऱ्यावर राजहंस!

२२. कागद-सर्टिफिकेट

सगळे कागद सारखेच! त्याला अहंकार चिकटला कि त्याचं सर्टिफिकेट होतं.

२३. रातकिड्याचा आवाज

रातकिडा कर्कश ओरडतो यात वादच नाही. त्याचा त्रास होतो. पण त्यापेक्षाही जास्त त्रास तो कुठे बसून ओरडतो हे सापडत नाही त्याचा होतो.

२४.फुगा किती फुगवायचा?

एखादा फुगा फुगवता फुगवता एका क्षणी फुटतो. तो फुटल्यावर समजतं, तो किती फुगवायला नको होता.

२५ हरवण्यासारखं घडवा

आपण हरवण्यासारखं आयुष्यात जरूर घडायला हवं , कारण अशा स्थळावरून परतताना माणूस ‘माणूस’ राहत नाही. परतून येतं ते चैतन्य!

संगीताचा खजिना

जानेवारी 7, 2018

नववर्ष २०१८ चे स्वागत आणि सर्व वाचकांना नववर्षासाठी शुभेच्छा.

आपण ही गाणी ऐकलीत का, या चित्रफिती पहाच अशा सदरांखाली मी अनेक गाण्यांचे दुवे दिले होते.

आता मला अशा गाण्याच्या दुव्यांचा एक खजिनाच सापडला आहे. या दुव्यावर आपल्याला रोज नवनव्या गाण्यांचे दुने मिळत राहतील.

संगीत के फनकार

सुवर्णप्रमाण (Golden ratio)

ऑगस्ट 11, 2017

सुवर्णप्रमाण

कुठलीही गोष्ट अती असू नये किंवा कमी पडू नये, फार ताणून धरू नये किंवा सैल सोडू नये असा प्रकारचे सुवर्णमध्य साधायचा प्रयत्न आपण नेहमी करत असतो. फार लठ्ठ किंवा रोड माणसांपेक्षा शरीराने प्रमाणबध्द असणे चांगले असते. गणिती लोकांनी एक सुवर्णप्रमाण ठरवले आहे. काही लोकानी तर त्याला थेट दैवी प्रमाण असा दर्जा दिला आहे.
पाय प्रमाणेच हा एक इरॅशनल आकडा आहे. अ आणि ब या दोन संख्या अशा प्रमाणात असतील की त्यांचे गुणोत्तर अ : ब किंवा भागाकार (अ/ब) आणि त्यांच्या बेरजेचे मोठ्या संख्येशी गुणोत्तर (अ+ब) : अ किंवा भागाकार (अ+ब)/अ समान असतील, तर त्या प्रमाणाचा आकडा १.६१८०३३९८८७ इतका असतो.
एका आयताच्या (रेक्टँगल) च्या अ व ब या दोन बाजू अनुक्रमे १ आणि सुमारे ०.६१८ असतील तर त्या दोन्हींचा भागाकार आणि बेरीज १.६१८ इतकीच येते. अ व ब १.६१८ आणि १ एवढ्या असतील तरी त्यांचे प्रमाण इतकेच असते.
या प्रमाणाचा आकार दिसायला प्रमाणबध्द वाटत असे. पुस्तके, स्टँप्स यापासून ते इमारती, पेंटिंग्ज वगैरेपर्यंत अनेक गोष्टींसाठी हे प्रमाण वापरले जात असे आणि अजून वापरले जाते. मायकेलँजेलो, लिओनार्दो दा विंची यांच्यापासून ते साल्वादोर डाली, ले कार्बूजियर वगैरेंपर्यंत अनेक कलाकारांनी या प्रमाणाचा उपयोग केलेला आहे. निसर्गामध्ये काही झाडांची पाने, फुले या प्रमाणात असतात. पंचकोन आकार आणि पंचकोनी तारा या भूमितीय आकारांमध्ये हे सुवर्ण प्रमाण असते.


अधिक सविस्तर माहिती इथे …

https://en.wikipedia.org/wiki/Golden_ratio

शाळेतल्या कविता

जुलै 25, 2016

आजारपण

पडूआजारी

पडु आजारी, मौज हीच वाटे भारी ।।ध्रु।।

नकोच जाणे मग शाळेला
काम कुणी सांगेल न मजला
मउ मउ गादी निजावयाला
चैनच सारी, मौज हीच वाटे भारी ।।१।।

मिळेल सांजा, साबुदाणा
खडिसाखर, मनुका, बेदाणा
संत्री, साखर, लिंबू आणा
जा बाजारी, मौज हीच वाटे भारी ।।२।।

भवती भावंडांचा मेळा
दंगा थोडा जरि कुणि केला
मी कावुनि सांगेन तयाला
‘जा बाहेरी’, मौज हीच वाटे भारी ।।३।।

कामे करतिल सारे माझी
झटतिल ठेवाया मज राजी
बसेल गोष्टी सांगत आजी
मज शेजारी, मौज हीच वाटे भारी ।।४।।

असले आजारीपण गोड
असून कण्हती का जन मूढ ?
हे मजला उकलेना गूढ-
म्हणुन विचारी, मौज हीच वाटे भारी ।।५।।
गीत – भानुदास
संगीत – श्रीधर फडके

 

नव्या काळातल्या नवीन म्हणी

मार्च 26, 2016

आता आमच्यासारख्या आजोबांचा जमाना गेला…आता नव्या काळातल्या नवीन म्हणी ऐका…आधुनिक युगाच्या अफलातून आधुनिक म्हणी. हसून हसून पोट दुखेल रे बाबा! …

या म्हणी ज्याने कुणी रचल्या असतील त्याला कोपरापासून सादर प्रणाम आणि त्यांना इथे सादर करण्यासाठी त्यांची हरकत नसावी यासाठी विनंती.
या यादीमधल्या काही म्हणींमध्ये मी फेरफार केले आहेत.

१) राहायला नाही घर म्हणे लग्न कर !
२) सासु क्लबमध्ये सून पबमध्ये !
३) खिशात नाही डोनेशन, घ्यायला चालला अॅडमिशन !
४) मुलं करतात चॅनेल सर्फ़, आईबाप करतात होमवर्क !
५) चुकली मुलं सायबरकॅफ़ेत !
६) चुकल्या मुली ब्युटीपार्लरमध्ये !
७ ) ज्या गावचे बार, त्याच गावचे हवालदार !
८) नाजुक मानेला मोबाईलचा आधार !
९) मनोरंजन नको रिंगटोन आवर !
१०) स्क्रीनपेक्षा एस एम एस मोठा !
११) जागा लहान फ़र्निचर महान !
१२) उचलला मोबाईल लावला कानाला !
१३) रिकाम्या पेपरला जाहिरातींचा आधार !
१४) काटकसर करुन जमवलं, इन्कम टॅक्समध्ये गमावलं!
१५) साधुसंत येती घरा, दारंखिडक्या बंद करा !
१६) ज्याची खावी पोळी, त्यालाच घालावी गोळी!
१७) एकमेका पुरवू कॉपी, अवघे होऊ उत्तीर्ण !
१८) लांबून देखणी, जवळ आल्यावर चकणी !
१९) करून करुन थकला आणि शेवटी आमदार झाला!
२०) आपले पक्षांतर, दुस-याचा फुटीरपणा !
२१) प्रयत्ने लाईनीत उभे राहता रॉकेलही मिळे !
२२) अन्यायाचा फास बरा, पण चौकशीचा त्रास आवरा !
२३) जया अंगी खोटेपण, तया मिळे मोठेपण !
२४) एल.एल.बी झालो अन भिकेला लागलो !
२५) सरकार जेवू घालीना, पदवी भीक मागू देईना !
२६) वशिल्याच्या नोकरीला इंटरव्ह्यु कशाला !
२७) वयही गेले, पैसेही गेले, हाती राहिले दाखले !
२८) घोड्याच्या शर्यतीत वशिल्याचे गाढव पुढे !
२९) साहेबापुढे वाचली गीता, कालचा मेमो बरा होता !
३०) गाढवापुढे वाचली गीता, वाचणारा गाढव होता !
३१) स्मगलींगचे खाणार, त्याला स्मगलर देणार !
३२) मी हसते लोका, शेंबूड माझ्या नाका ! … ही खरे तर एक जुनीच म्हण आहे.
३३) न्हाव्यावर रुसला अन जंगल वाढवून बसला!
३४) पुत्र व्हावा ऐसा गुंडा, ज्याचा तिन्ही लोकी झेंडा ! … एक जुनीच म्हण!
३५) पुढा-याचं मूळ व हॉटेलची चूल पाहु नये !
३६) नाव सुलोचनाबाई, चष्म्याशिवाय दिसत नाही !
३७) नाव गंगूबाई, आंघोळीला पाणी नाही!
३८) घरात नाही दाणा आणी म्हणे बर्शन आणा !
३९) घरावर नाही कौल पण अॅंटीनाचा डौल !
४०) घाईत घाई त्यात चष्मा नाही !
४१) रिकामा माळी ढेकळ फोडी !
४२) घरोघरी मॉडर्न पोरी !
४३) ओठापेक्षा लिपस्टीक जड !
४४) नाकापेक्षा चष्मा जड !
४५) अपु-या कपडयाला फॅशनचा आधार !
४६) बायकोची धाव माहेरापर्यंत !
४७) गोष्ट एक चित्रपट अनेक !
४८) काम कमी फाईली फार!
४९) लाच घे पण जाच आवर !
५०) मंत्र्याच पोर गावाला घोर !
५१) मरावे परी मूर्तिरुपे उरावे !
५२) नटीच्या लग्नाला सतरा नवरे !
५३) मिळवत्या मुलीला मागणी फार !
५४) रिकामी मुलगी शृंगार करी!
५५) प्रेमात पडला हुंडयास मुकला !
५६) दुरुन पाहुणे साजरे !
५७) ऑफीसात प्यून शहाणा !
५८) सत्ता नको पण चौकशा आवर !
५९) एक ना धड भाराभर पक्ष !
६०) हरावे परी डिपॉझिटरुपी उरावे !
६१) मुले मुले लोकसंख्या वाढे !
६२) तोंडाला पदर गावाला गजर !
६३) कष्टानं कमावलं बाटलीनं गमावलं !
६४) रात्र थोडी डास फार !
६५) शिर सलामत तो रोज हजामत !
६६) नेता छोठा कटआऊट मोठा !
६७) चिल्लरपुरता सत्यनारायण!
६८) दैव देते आयकर नेते !
६९) डीग्री लहान वशिला महान!

या यादीमधल्या काही म्हणींमध्ये मी फेरफार केले आहेत.