संगीतकार श्रीनिवास खळे

सुप्रसिद्ध संगीतकार श्रीनिवास खळे यांचा आज जन्मदिन. यानिमित्य वॉट्सॅपवर आलेला लेख इथे सादर संग्रहित करत आहे. या लेखाच्या लेखकाचे आभार.
मी पूर्वीपासून श्रीनिवास खळे यांचा चाहता आहे आणि खळेकाकांवर पूर्वी लिहिलेल्या लेखांच्या लिंक्स देत आहे. ते अवश्य वाचावे.
तेथे कर माझे जुळती – ९ – श्रीनिवास खळे
http://anandghan.blogspot.com/2011/09/blog-post_17.html
श्रीनिवास खळे रजनी
http://anandghan.blogspot.com/2011/12/blog-post_19.html


संगीताचे मनाजोगते काम मिळत नाही व उदरनिर्वाहाचे दुसरे साधन नाही, म्हणून वैफल्यग्रस्त होऊन घरातील हार्मोनियम विकायला निघालेल्या एका जन्मजात संगीत दिग्दर्शकाला अचानक कळले की, ‘…तो राजहंस एक!’ …!

भावगीत व भक्तीगीतांच्या दुनियेत स्वत:चे आगळे वेगळे स्थान व ओळख केवळ स्वत:च्या प्रतिभेच्या व कष्टाच्या जोरावर निर्माण करणाऱ्या श्रीनिवास खळे यांचा आज जन्मदिन.

आताच्या गुजरातमधल्या बडोद्यात १९२६साली आजच्याच दिवशी हा गंधर्व ईहलोकी अवतरला. संगीताच्या जन्मजात आवडीमुळे त्यांनी महाराजा सयाजीराव विद्यापीठात संगीत विभागात प्रवेश मिळवून पदविका घेतली. आग्रा-ऐत्रोली घराण्याचे पंडित मधुसूदन जोशी यांच्या तालमीत ते तयार झाले. बडोदा आकाशवाणीत काही काळ नोकरी केल्यानंतर ते हिंदी चित्रपटसृष्टीच्या ओढीने ते मुंबईत आले खरे, पण त्यांनी उभ्या हयातीत जेमतेम सहा चित्रपटांना संगीत दिले.

या सृष्टीत संगीताशी जी तडजोड करावी लागते, ती त्यांना मान्य नव्हती व मानवतही नव्हती. त्यामुळेच वैफल्यग्रस्त होऊन संगीताची करियर सोडून देण्याचा निर्णय त्यांनी घेतला. पण पत्नीच्या आग्रहामुळे त्यांनी हार्मोनियम विकली नाही.

याच काळात त्यांचा दत्ता कोरगावकर (के. दत्ता) या तेव्हाच्या प्रख्यात संगीतकाराशी परिचय झाला व खळेकाकांनी के. दत्ता यांचा सहाय्यक म्हणून काम करण्यास सुरूवात केली. काही मराठी चित्रपटांचे स्वतंत्रपणे संगीत दिले खरे, पण ते सर्व चित्रपट डब्यातच राहिले.

अत्यंत कठीण अशा आर्थिक व मानसिक स्थितीशी सामना करत असतानाच १९५२ मध्ये त्यांच्या हाती ग. दि. माडगूळकर यांनी लिहिलेली ‘गोरी गोरी पान’ व ‘एका तळ्यात होती बदके पिले सुरेख’ ही दोन गाणी आली. खळेकाकांनी ती स्वरबद्ध केली. गदिमांच्या शब्दाखातर ‘एचएमव्ही’ या प्रख्यात कंपनीने त्याची स्वतंत्र रेकॉर्ड काढली. ती तुफान लोकप्रिय झाली.

१ मे १९६० हा महाराष्ट्र स्थापनेचा दिवस. या कार्यक्रमासाठी कविवर्य राजा बढे यांनी दोन गीते रचली. खळेकाकांनी रात्रभर मेहनत घेऊन त्यांना चाली दिल्या. त्यातील शाहीर साबळे यांनी गायलेले ‘जय जय महाराष्ट्र माझा’, हे गीत जणू महाराष्ट्राचे राष्ट्रगीत बनले. दुसरे गीत ‘जय महाराष्ट्र, जय महाराष्ट्र, ‘जय जय राष्ट्र महान’, या गीतालाही अमाप लोकप्रियता लाभली.

१९६८ मध्ये खळेकाकांना ‘एचएमव्ही’ने नोकरीत सामावून घेतले.. तिथे त्यांची संगीत कारकीर्द अधिकच बहरली. १९७३ मध्ये ‘अभंग तुकयाचे’ ही रेकॉर्ड त्यांनी लता मंगेशकर यांच्या स्वरांत तर ‘अभंगवाणी’ पंडित भीमसेन जोशी यांच्या स्वरांत गाऊन घेतली. दोन ‘भारत रत्न’ गायकांकडून गाणी गाऊन घेण्याचा अनोखा विक्रम खळेकाकांच्या नावावर नोंदला गेला. नंतर त्यांनी या दोघांनाही एकत्र आणून ‘श्याम गुणगान’ ही भक्तीगीतांची रेकॉर्ड मुद्रित केली.

केवळ सहाच चित्रपटांना त्यांनी संगीत दिले हे खरे असले, तरी त्यातील अनेक गाणी केवळ चालींमुळे अजरामर झाली. ‘आई आणिक बाबा यातून कोण आवडे अधिक तुला’, ‘देवा दया तुझी रे शुद्ध दैवलीला’ (बोलकी बाहुली), ‘लळा जिव्हाळा शब्दच खोटे’, ‘प्रिया तुज काय दिसे स्वप्नात’, ‘या चिमण्यांनो परत फिरा रे’, `चंदाराणी का गं दिसतेस थकल्यावणी’ (जिव्हाळा) ही गीते तुफान लोकप्रिय झालीच. शिवाय अरुण दाते व सुधा मल्होत्रा यांनी गायलेले ‘शुक्रतारा मंद वारा’ हे युगुल गीत पन्नास वर्षांनीही रसिकांच्या मनात टवटवीत राहिले. ह्रदयनाथ मंगेशकरांनी गायलेले ‘लाजुन हासणे अन् हसून हे पहाणे’ या प्रेमविव्हळ गीताने तर अनेक प्रेमवीरांच्या भावनांना स्वर दिला.

खळेकाकांना अनेक पुरस्कार मिळाले. सूरसिंगार, महाराष्ट्र सरकारचा जीवनगौरव असे अनेक पुरस्कार त्यांच्या वाट्याला आलेच, शिवाय २०१० मध्ये भारत सरकारने ‘पद्मभूषण’ पुरस्काराने त्यांच्या संगीतमय वाटचालीचा गौरव केला.

खळेकाकांचे वृद्धापकाळाने आलेल्या अल्प आजारात २ सप्टेंबर २०११ रोजी मुंबईत निधन झाले. संगीतासाठीच उभी हयात आनंदात घालवणारा एक स्वरगंधर्वच पुन्हा स्वर्गातील मैफिली सजवण्यासाठी मार्गस्थ झाला !

घनदाट जंगलातून मार्ग काढत असताना अनपेक्षित एखादा गंभीर नाद यावा आणि विशाल पर्वतावरुन कोसळणारा धबधबा दिसावा, तसे हे कृष्णभजन. पंडित भीमसेन जोशी यांचा पर्वतासम धीरगंभीर आवाज आणि आकर्षक, सुंदर धबधब्यासम लतादीदींचा मधुर आवाज जेव्हा एकत्र येतो, त्यावेळी एखाद्या महान गीताची निर्मिती होते .

पंडित नरेंद्र शर्मा यांचे गीतलेखन, एका बाजूला लता मंगेशकर व एका बाजूला, पं. भीमसेन यांच्यासारख्या दिगंत कीर्तीच्या गायकांकडून गाणी गाऊन घेऊन त्यांच्या अनुमतीने मिक्सिंग-एडिटिंग करूश श्रीनिवास खळे यांच्या प्रतिभेने श्रवणीय झालेले हे कृष्णभजन👇

लेखक: anandghare

आंजर्जालविश्वात भटकत असतांना वेचलेले शंख, शिंपले आणि गारगोट्या या ठिकाणी गोळा करून ठेवणार आहे. त्यात एकादा मोती किंवा हिरकणी पण सापडेल कदाचित.

प्रतिक्रिया व्यक्त करा

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  बदला )

Google photo

You are commenting using your Google account. Log Out /  बदला )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  बदला )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  बदला )

Connecting to %s